حجت‌الاسلام فاضل‌میبدی در گفت‌و‌گو با نوآوران

هفته گذشته بود که بحث تغییر نظام سیاسی کشور از ریاستی به پارلمانی توسط برخی از نمایندگان مجلس مطرح شد و پس از آن شاهد واکنش‌هایی در این خصوص بودیم.اما آن‌چه در تمام اظهارنظرها متفقاً بر آن تأکید می‌شد، مناسب نبودن ساختار پارلمانی برای اداره کشورمان در شرایط کنونی است. بسیاری از تحلیلگران سیاسی حاکم شدن ساختار پارلمانتاریستی در کشور را مترادف با غلبه یک جریان خاص بر سایر جناح‌ها و تمرکز قدرت در آن می‌دانند. برخی نیز اعتقاد دارند پارلمانی شدن نظام اداره کشور، فضا را به سمت کاهش قدرت مردم پیش می‌برد.

بر کسی پوشیده نیست که گذشته از همه اظهارنظرهایی که در این خصوص مطرح می‌شود، به دلیل فقدان احزاب فعال و مهم‌تر از آن شرایط رقابت نابرابری که برای آن‌ها وجود دارد، می‌توان به جرأت گفت که زمینه تغییر نظام سیاسی به پارلمانی فراهم نیست و در صورت تحقق آن شاهد پیامدهای ناگواری در نظام اداره کشور خواهیم بود. برخی سیاستمداران علت طرح تغییر نظام ریاستی به پارلمانی را فرار از شکست‌های انتخاباتی به دنبال حذف یک انتخابات در کشور می‌دانند. از همین رو و باتوجه به اهمیت موضوع به گفت‌وگو با حجت‌الاسلام محمدتقی فاضل‌‌میبدی، عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم پرداختیم که مشروح آن تقدیم مخاطبان گرامی می‌شود.

 اخیراً شاهد طرح موضوع استقرار نظام پارلمانی در کشور و واکنش‌های بسیاری از سوی تحلیلگران سیاسی هستیم. به نظر شما در شرایط کنونی امکان این وجود دارد که کشور به صورت پارلمانی اداره شود. به بیان دیگر ساختارهای لازم در این خصوص وجود دارد و این تغییر نظام پاسخگوی نیازهای مردم خواهد بود؟

با تغییر ساختار نظام سیاسی کشور به سمت پارلمانتاریستی موافق نیستم به این دلیل که در کشور ما احزاب چندان نهادینه نشده‌اند و مشق حزبی خوبی صورت نگرفته است و از سوی دیگر شاهد مطبوعات آزاد نیستیم. از این رو بر این باورم که حرکت به سوی نظام پارلمانی نه تنها پاسخگو نخواهد بود بلکه موجب غلبه یک جریان بر سایر جناح‌ها می‌شود و چرخه قدرت به‌گونه‌ای پیش خواهد رفت که احزاب و گروه‌های خاصی قدرت را در دست می‌گیرند. از این رو اگر در شرایط کنونی اقدام به تغییر نظام سیاسی کشور که ریاستی است و رئیس‌جمهور با رأی مستقیم مردم تعیین می‌شود به پارلمانی کنیم، پیامدهای ناگواری به دنبال آن شاهد خواهیم بود چراکه موجبات تمرکز قدرت در جریانی خاص را ایجاد خواهد کرد و جریانی خاص حاکمیت خواهد یافت و در نتیجه سلب قدرت رأی مستقیم از مردم برای تعیین رئیس‌جمهور شاهد آثار زیان‌باری خواهیم بود.

 چه پیش‌زمینه‌هایی برای تغییر نظام اداره کشور از ریاستی به پارلمانی باید ایجاد شود؟

متأسفانه توجه به احزاب و ایجاد زمینه مناسب برای فعالیت و رقابت عادلانه آن‌ها همواره مغفول واقع شده است. طی چهار سال اخیر دکتر روحانی در زمینه ایجاد فضای باز برای فعالیت احزاب تلاش‌ زیادی کرد اما این مهم باید بیشتر مورد توجه و درحقیقت در اولویت قرار گیرد. شرایط باید به‌گونه‌ای باشد که علاوه بر مهیا بودن شرایط برای فعالیت آزادانه احزاب شاهد این نباشیم که اگر در کشور کسی صدایش مستقل‌تر از دیگران باشد مورد پرونده‌سازی قرار گیرد و اگر حزبی قصد داشته باشد در راستای منافع کشورش مستقل کار کند برخی برایش موانعی ایجاد و در نهایت اعضای حزب را محکوم و دادگاهی ‌کنند. فعالیت احزاب زمانی در کشور مؤثر خواهد بود که اعضای آن امکان فعالیت داشته باشند. متأسفانه در کشور ما برخی احزاب شناسنامه‌دار از یک سو با موانعی در راستای انجام فعالیت مواجه‌اند و از سوی دیگر رقابت سیاسی در کشور ما ناعادلانه است. یکی از مظاهر رشد دموکراسی در جوامع گسترش فعالیت آزادانه احزاب و داشتن مطبوعات آزاد است اما در کشور ما در برخی موارد شاهد عدم برابری روزنامه‌ها هستیم. به این معنا که برخی از از آزادی بیشتری برخوردارند و برخی دیگر در صورت اندک اشتباهی با تهدید مواجه می‌شوند و مشکلاتی در مسیر فعالیت‌شان ایجاد می‌شود. درحقیقت می‌توان گفت آزادی سیاسی به معنای واقعی کلمه وجود ندارد. متأسفانه در داخل گاهی اوقات شاهد عملکرد زاویه‌دار قوای سه گانه با هم هستیم و تا زمانی که قوا در سیاست‌های کلان با هم هماهنگ نباشند، آسیبش به مطبوعات به عنوان رکن چهارم دموکراسی بازمی‌گردد و دودش به چشم مطبوعات می‌رود که این نشان از نبود آزادی به معنای واقعی کلمه در کشور ما دارد. در کشوری که آزادی بیان وجود نداشته باشد نظام پارلمانتاریستی پاسخگوی نیازهای مردم نخواهد بود. از این رو ضروری است که قوا به دور از تفاوت دیدگاه‌ها همسو و هماهنگ با هم در سیاست‌های کلان عمل کنند.

 به نظر شما دولت تدبیر و امید طی چهار سال پیش‌رو باید چه سیاست‌هایی را درخصوص تقویت احزاب اتخاذ نماید؟

احزاب شناسنامه‌دار زیادی در کشور وجود دارند اما نکته مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که رقابت‌ها عادلانه نیست و نمی‌توانند آزادانه عمل کنند. از این رو می‌توان گفت ضرورت اتخاذ سیاست‌هایی برای فراهم شدن زمینه فعالیت عادلانه احزاب به وضوح احساس می‌شود. تنها شناسنامه‌دار بودن احزاب ملاک نیست و باید شرایط به‌گونه‌ای پیش رود که محدودیت‌ برای فعالیت‌ احزاب ایجاد نشود و در رقابت عادلانه قرار ‌گیرند.

دکتر روحانی باید بر اصولی که مردم را براساس آن‌ها پای صندوق‌های رأی آورده و بر همان اساس موفق به کسب اعتماد مجدد مردم شده است، تاکید و پافشاری کند. متأسفانه در کشور ما گروهی هستند که آزادی به معنای واقعی و دموکراسی واقعی و دخالت‌های سیاسی در امور را به معنای واقعی کلمه را برنمی‌تابند و مایل هستند که جریان ایدئولوژیکی دلخواه آن‌ها حاکم باشد اما دکتر روحانی به پشتوانه رأی بالای مردم باید در مسیر وعده داده شده گام بردارد.

 خبرنگار: آرزو قادری

منتشر شده در گفتار

محمدتقی فاضل میبدی عضو مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم در اولین شب مراسم عزاداری در این مجمع، گفت: سکوت علما و بزرگان جامعه در مقابل انحرافات، همواره زیان‌بار است و نمونه بارز این شرایط، در دوران امام حسین (ع) وجود داشت.

به گزارش وب‌سایت مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم، حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدتقی فاضل میبدی، امشب «چهارشنبه‌شب»، ششم محرم در مراسم عزاداری امام حسین (ع) که با حضور اقشار مختلف مردم در محل سالن اجتماعات مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم برگزار شد، اظهار داشت: واقعه عاشورا از بزرگ‌ترین حوادث تاریخ است که پر از نکات معرفتی و آموزنده است، اما متأسفانه بسیار مورد تحریف قرارگرفته است. وی بابیان اینکه تاریخ پر از پند و عبرت برای آدمیان است و ازجمله حادثه کربلاست که باید پند و عبرت برای ما باشد، گفت: باید دقیق توجه کنیم چه عواملی باعث شد که بخشی از امت اسلام که حتی دوران پیامبر خدا را هم درک کرده بودند، به نام دین و به نام اسلام، امام حسین (ع) ویاران ایشان را به فجیع‌ترین شکل کشته و سر از بدن ایشان جدا می‌کنند.

عضو مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم، بابیان اینکه تاریخ همواره از علمایی که یا کردار بد دارند یا در مقابل بدی‌های جامعه سکوت اختیار کرده، متضرر شده و البته مشابه این مسئله را خداوند در قرآن کریم درباره علمای یهود مطرح کرده است، گفت: از مسائلی که جوامع را به ورطه نابودی می‌کشد، ترویج سخنان بی مسئولانه است؛ خداوند خطاب به برخی علمای یهود، تصریح می‌کند چرا در مقابل قول و سخن گناه‌آلود ساکت نشستند. وی بابیان اینکه مسئله مذموم دیگر مطرح‌شده در قرآن درباره علمای یهود، سکوت ایشان درباره ظلم‌ها در جامعه است، گفت: امام حسین (ع) درباره این آیات می‌فرمایند، این افراد به خاطر پست و موقعیتی که یافته بودند، سکوت می‌کردند.

فاضل میبدی، افزود: امام حسین (ع) در ادامه همین فرمایشات خطاب به علمای زمان تصریح می‌کند: جایگاه شما در میان مردم، به خاطر دین خداست، اما شمارا چه شده است که در اغلب موارد، در مقابل حرکت جامعه برخلاف ارزش‌های دینی و الهی و همچنین در مقابل تضییع حقوق مستضعفان ساکت بوده و کوتاهی کرده‌اید؛ می‌بینید پیمان‌های خداوند در جامعه تضییع می‌شود و سکوت می‌کنید اما اگر حقی از خانواده و پدرانتان ضایع شود، دادتان بلند می‌شود؛ شما باید فاسدان را نهی از منکر نکردید و به همین جهت عذابتان بیش از همه است. وی بابیان اینکه تعجب می‌کنم که چرا سخنان خود امام حسین (ع) و خطبه‌های ایشان، همانند سخنان فوق در منابر دهه محرم گفته نمی‌شود، گفت: باید بررسی کنیم که چه شد که ۵٠ سال بعد از رحلت پیامبر اکرم «ص»، امام حسین (ع) قیام کردن را ضرورت می‌بیند؟ آیا تعداد رکعت‌های نماز کم‌وزیاد شده یا تعداد روزهای ماه رمضان و روزه گرفتن دستخوش تغییر شده بود؟ نه این مسائل دچار تغییر نشده بود، بلکه ارزش‌های اصیل اسلام به انحراف کشیده شده بود و حکومت مسلمانان، به دست منحرفان افتاده بود؛ به دلیل همین مسائل بود که امام، ضرورت قیام را احساس کرد تا جامعه را آگاه کند.

فاضل میبدی اضافه کرد: باید همواره بررسی کنیم که چرا شرایط جامعه آن روز امام حسین (ع) به‌جایی رسید که ایشان راهی جز قیام و مقابله با آن ندیدند و البته همچنین باید بررسی و تحلیل کنیم که سکوت بزرگان و علما در مقابل انحرافات تا چه حد می‌تواند زیان‌بار باشد.

منتشر شده در ویژه نامه محرم

فاضل میبدی در گفت‌و‌گو با نوآوران تأکید کرد:دکتر حسن روحانی در دو دوره اخیر انتخابات ریاست‌جمهوری مورد حمایت جریان اصلاحات قرار گرفت. اما این به معنای عدم نظارت احزاب اصلاح‌طلب بر عملکرد دولت دوازدهم نیست. چراکه اگر این جریان قصد معرفی کاندیدای مورد نظر خود در انتخابات 1400 را داشته باشد، باید در عمل نشان دهد که همچون مطالبه‌گری حامی دولت است. برکسی پوشیده نیست که رمز موفقیت اصلاح‌طلبان در 1400 از یک سو به عملکرد دولت روحانی و از سوی دیگر نیز به نحوه فعالیت و همچنین نقد دولت بستگی دارد. از این رو ضروری است اگر اصلاح‌طلبان فکر معرفی نامزد مورد حمایت خود در انتخابات آتی ریاست‌جمهوری را در سر می‌پرورانند، در نقش مطالبه‌گری منتقد ظاهر شوند که خواست‌های مردم را مطالبه کنند.

مشروح گفت‌و‌گوی حجت‌الاسلام محمدتقی فاضل‌میبدی، عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم با روزنامه نوآوران تقدیم مخاطبان گرامی می‌شود.

 دکتر روحانی در انتخابات مورد حمایت اصلاح‌طلبان بوده و این روزها بسیاری تلاش می‌کنند این‌طور جلوه دهند که میان اصلاح‌طلبان و دکتر روحانی اختلافات عمیقی وجود دارد و از روحانی ناامید شده‌اند. برخی تلاش می‌کنند این تفاوت دیدگاه‌های جزئی را به اختلافات عمیق در جریان اصلاحات تعمیم دهند اما نکته مهمی که اصلاح‌طلبان باید مورد توجه قرار دهند روحیه مطالبه‌گری آن‌هاست که نباید چشم‌شان را بر نواقص ببندند. چراکه در این صورت شانس‌شان را در 1400 از دست می‌دهند. شما تا چه حد ضروری می‌دانید که اصلاح‌طلبان بر مدار مطالبه‌گری از دولت دوازدهم که رمز موفقیت‌شان در انتخابات آتی است حرکت کنند و در عین حال که همچنان از دکتر روحانی حمایت می‌کنند و به او در راستای تحقق وعده‌های انتخاباتی‌شان کمک می‌کنند اما منتقد منصفی باشند که مطالبات مردم را پیگیری نمایند؟

به نظر من دایره نقد نباید محدود باشد اما این به این معنا نیست که نقد دولت به معنای مچ‌گیری باشد بلکه باید بیان کاستی‌ها در راستای رفع مشکلات باشد نه غرض‌ورزی. نکته مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که انتقاد  باید حزبی و مطبوعاتی باشد نه این‌که فردی به تنهایی و با هدف تخریب به نقد دولت بپردازد. نقد سازنده از دل احزاب و مطبوعات آزاد بیرون می‌آید چراکه براساس عقل جمعی صورت می‌گیرد و انگیزه شخصی در آن دخیل نیست.

از این رو می‌توان گفت که انتقاد از دولت‌ها حق هر حزب و گروهی است چه اصولگرا چه اصلاح‌طلب تفاوتی ندارد اما با مشکلی در این خصوص مواجه هستیم و آن این‌که در جامعه ما اصلاح‌طلبی امر تعریف شده‌ای نیست که بگوییم این جریان، مرام‌نامه مشخصی دارند و همه بر اساس آن توافق عمل می‌کنند. احزاب اصلاح‌طلب بسیاری هستند که با روحانی هم‌رأی و هم‌نظر هستند؛ برخی از اصلاح‌طلبان نیز ممکن است منتقد تند روحانی و برخی نیز منتقد میانه‌رو باشند. به نظر من اصلاح‌طلبی با تعریف مشخص و واقعی باید حرکت کند و باید ضمن کمک به دولت به نقد منصفانه نیز بپردازند. ضمن این‌که در میان همه احزاب اختلاف‌نظر و سلیقه وجود دارد و به معنای اختلافات عمیق نیست. دکتر روحانی مورد حمایت اصلاح‌طلبان بوده و خواهد بود. احزاب نیز باید این را در نظر داشته باشند که ضمن انتقاد دلسوزانه و منصفانه نباید به بیان مسائل و انتقادات تند و غیرمنطقی بپردازند. در بسیاری از کشورها احزاب ناظر بر فعالیت دولت هستند و در زمان مناسب به نقد عملکرد آن می‌پردازند اما این‌که در این مسیر با تندروها همراه شویم و هدفی جز تخریب دولت نداشته باشیم، امر قابل قبولی نیست. قضاوت دولت دوازدهم زود است. از این رو اصلاح‌طلبان نباید چنین بیان کنند که دولتی که مردم به آن رأی دادند این نبود و مردم خواهان تشکیل دولتی اصلاح‌طلب‌تر بودند. اکنون زمان کمک به دولت برای تحقق برنامه‌هاست. باید به وزرا فرصت دهیم و نتایج را ببینیم. اگر وزرا هماهنگ با روحانی و با انگیزه عمل کنند، به نظر می‌رسد بسیاری از مشکلات رفع شود.

 طی سال‌های اخیر شاهد چرخش اصولگرایان به سمت دیدگا‌های اصلاح‌طلبان هستیم. این نشان از آن دارد که برخی از اصولگرایان به درستی درک کرده‌اند گفتمان اصلاح‌طلبی بر پایه اعتدال و از مقبولیت برخوردار است. شما علت اصلی این چرخش موضع را در چه می‌دانید؟

متأسفانه اصولگرایان روشی در هشت سال دولت احمدی‌نژاد در پیش گرفتند و حمایت‌های بی‌حساب و کتابی که از عملکرد نامناسب رئیس‌جمهور وقت کردند و همین امر موجب شد تا مفاسدی از دل آن دولت بیرون آید که متاسفانه به حساب اصولگرایان نیز نوشته شد. برخی بر همان تفکر باقی ماندند اما برخی نیز چرخش موضع دادند و متوجه روش اشتباه‌شان شدند و به سمت اصلاح‌طلبان گرایش یافتند. در نتیجه جریان اصلاح‌طلبی و اعتدالی بیشتر به هم نزدیک شدند و به این موضوع پی بردند که اصلاح‌طلبی، گفتمانی است که منافع ملی و مصالح کشور را مورد توجه قرار دارد و عدالت اجتماعی را در نظر دارد و آزادی‌های مدنی را مورد توجه دارد به همین دلیل نیز به این سمت گرایش یافتند. البته اختلافات در میان جریان اصولگرایان وجود دارد و در جریان انتخابات نیز شاهد بودیم که بحث جریان جدیدی به نام نواصولگرایی را مطرح کردند. اما خوشبختانه عقلانیتی که برخی اصولگرایان داشتند موجب شد که با اصلاح‌طلبان و همچنین با دولت دکتر روحانی همکاری کنند.

  تا چه اندازه ضروری می‌دانید که در شرایط کنونی وزرا در راستای تحقق برنامه‌های دکتر روحانی حرکت کنند؟

وزرای دولت دوازدهم باید این نکته را مورد توجه داشته باشند

که به دور از حواشی و متناسب با برنامه‌های دولت حرکت کنند. همچنین وزرا باید این امر را در نظر داشته باشند که به فعالیت تخصصی‌شان بپردازند؛ در غیر این صورت در چهار سال آینده کل جریان اصلاح‌طلبی با مشکل مواجه خواهد شد. اما از این نکته غافل نشویم که هر وزیری علاوه بر شخصیت کاری از شخصیت سیاسی نیز برخوردار است چراکه روحانی با رویکرد سیاسی خاصی پا به عرصه انتخابات 96 گذاشت و مردم نیز در حقیقت به رویکرد و برنامه‌های روحانی رأی دادند و به هر حال وزرای معرفی شده از سوی روحانی باید بر همان اساس فعالیت کنند و همان رویکرد مورد نظر مردم را در چارچوب برنامه‌های دولت دنبال کنند. به‌ویژه تیم اقتصادی دولت باید به خوبی عمل کند و کشور را از مشکلات بسیاری که با آن مواجه هستیم، رهایی بخشد.

منتشر شده در گفتار
چهارشنبه, 08 شهریور 1396 08:23

وضعیت اصلاح طلبان در آینده

فاضل‌میبدی در گفت‌و‌گو با نوآوران تأکید کرد: استقبال مردم از اصلاح‌طلبان در 1400؛ منوط به عملکرد مناسب کابینه دوازدهم

شکست‌های پیاپی اصولگرایان در انتخابات مجلس، شورای شهر و از همه مهم‌تر ریاست‌جمهوری موجب شده تا این جریان از هر فرصتی برای زیر سؤال بردن جریان رقیب یعنی اصلاحات بهره جویند. اکنون نیز نظر منفی نمایندگان مجلس شورای اسلامی نسبت به بیطرف که برای اداره امور وزارتخانه نیرو از سوی روحانی به خانه‌ملت معرفی شده بود، بهانه جدید تندروهای اصولگرا برای نمایش اختلاف و افتراق میان اصلاح‌طلبان شده است؛ غافل از این‌که اقدامات تخریبی این چنین راه به جایی نخواهد برد. بالاخره در هر جریان و حزب و گروهی اختلاف‌نظرهایی وجود دارد اما به این معنا نیست که این تفاوت در دیدگاه‌ها به معنای اختلافات جدی در جریان اصلاحات است. در همین خصوص به گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام محمدتقی فاضل‌میبدی، عضو مجمع محققين و مدرسين پرداختیم که مشروح آن تقدیم مخاطبان گرامی می‌شود.

نوآوران آنلاین-  * این روزها برخی سعی دارند اتحاد جریان اصلاحات را زیر سؤال ببرند. این عده همچنین برای ایجاد افتراق و انشقاق میان اصلاح‌طلبان در تلاش هستند و عدم اعتماد مجلس به بیطرف برای تصدی وزارتخانه نیرو را دستاویزی قرار دادند تا از این طریق به اختلاف‌نظرات جزئی دامن بزنند و حاشیه را پررنگ‌تر از متن جلوه دهند. به نظر شما این حاشیه‌ها و بداخلاقی‌ها از کجا نشأت می‌گیرد؟

نمی‌توان منکر وجود برخی تفاوت دیدگاه‌ها در میان افراد یک حزب یا جریان شد بالاخره همه جریان‌های سیاسی در برخی از مسائل دیدگاه‌های متفاوتی دارند و البته نمی‌توان این تفاوت‌ها را به معنای نبود اتحاد تلقی کرد. نباید درخصوص موضوع عدم اعتماد به بیطرف و یا رأی بسیار پایین حجتی با هدف تضعیف اصلاح‌طلبان بزرگنمایی و اغراق شود. اختلاف‌سلیقه‌ها در هر حزب و جریانی وجود دارد اصلاح‌طلبان نیز از این قاعده مستثنی نیستند. علاوه بر نقاط قوت و عملکرد مناسب فراکسیون امید در همه زمینه‌ها اما از این نکته نیز غافل نشویم که فراکسیون امید مجلس نیز می‌توانست بهتر و منسجم‌تر و قوی‌تر عمل کند. همانطور که از روحانی برای معرفی کابینه دوازدهم انتظاری بیش از این داشتیم، انتظارمان از فراکسیون امید نیز بیش از این بود. تلاش اصولگرایان برای ایجاد افتراق و انشقاق در میان اصلاح‌طلبان نیز ناشی از شکست‌هایشان در انتخابات است.

* علاوه بر جریان‌سازی اصولگرایان شاهد این بودیم که برخی از اصلاح‌طلبان نیز به تخریب فراکسیون امید مجلس پرداختند و اعلام کردند که عدم اعتماد به بیطرف، به‌عنوان شخصیتی اصلاح‌طلب، نهایت ضعف فراکسیون امید بود. در حقیقت طرح انتقادات این‌چنینی از سوی برخی اصلاح‌طلبان، آب به آسیاب جناح رقیب ریختن است. به نظر شما آیا این اقدام حرکت در مسیر اصولگرایان یعنی همان تخریب جریان اصلاحات نیست؟

در شرایط کنونی نکته‌ای که اصلاح‌طلبان باید در نظر داشته باشند این است که نباید به کوچکترین اختلاف سلیقه‌ها از درون دامن زده شود و زمینه مناسب برای اصولگرایان فراهم شود تا به تخریب بیشتر بپردازند. از‌این‌رو ضروری است که اصلاح‌طلبان همچون همیشه متحد و منسجم باشند چراکه چیزی از دست نداده‌اند و اکثریت کابینه پیشنهادی دوازدهم با رأی قاطبه نمایندگان مجلس به قطار تدبیر و امید پیوستند و عدم اعتماد به یک شخص امری طبیعی است.

* به نظر شما وزرای دولت دوازدهم از این پس چه رسالت مهمی در پیش دارند؟

برخی تندروهای جریان رقیب همواره در تلاش هستند تا با ایجاد حواشی، حواس دولتمردان را به‌نحوی پرت کنند که از پرداختن به رفع مشکلات کشور غافل بمانند و بعد از چهار سال بهانه خوبی برای تخریب اصلاح‌طلبان داشته باشند. از این رو ضروری است که وزرای دولت دوازدهم طی چهار سال پیش‌رو با عملکرد خوب خود و همچنین حفظ انسجام درون‌حزبی عملکرد قابل‌قبولی داشته باشند تا در انتخابات 1400 نیز شاهد استقبال مردم از اصلاح‌طلبان باشیم. اما اگر این تفاوت دیدگاه‌ها در عملکردشان تأثیر منفی بگذارد و به جای رفع مشکلات به حواشی توجه کنند، مردم از رأی به آن‌ها دلسرد می‌شوند. وزرا باید تمام انرژی خود را صرف تحقق وعده‌های انتخاباتی روحانی کنند تا در 1400 نیز شاهد تداوم حضور اصلاح‌طلبان در تصمیم‌گیری‌ها و مناصب اجرایی کشور باشیم. اما اگر برخی از اختلافات به نحوی ایجاد و دامن زده شود که دولت، مجلس و اصلاح‌طلبان دلسرد شوند، با مشکلات بسیار جدی مواجه خواهیم شد. ازاین‌رو بزرگان اصلاح‌طلب باید روحیه اتحاد و حفظ انسجام را تقویت کنند تا شاهد حرکت یکپارچه کشور به سوی رشد و شکوفایی و همچنین دستیابی به توسعه پایدار باشیم. کشور اکنون در شرایط اقتصادی نامناسبی به‌سر می‌برد که باید برای رفع همه نواقص و کاستی‌ها تلاش‌های گسترده‌ای صورت گیرد. وزرای دولت دوازدهم باید با انگیزه برای رفع مشکلات تلاش کنند. به‌عنوان نمونه بیکاری مشکلی است که باید در اولویت دولتمردان قرار گیرد و برای رفع این مشکل همه باید بسیج شوند تا در دولت دوازدهم شاهد ریشه‌کنی این معضل باشیم. باوجود مشکلات و محدودیت‌هایی که وجود داشت تیم اقتصادی دولت دوازدهم به خوبی عمل کرد و امیدواریم حرکت رو به جلوی اقتصاد را در دولت دوازدهم نیز شاهد باشیم. اصلاح‌طلبان باید پایبند به وعده‌هایی باشند که به مردم داده‌اند و تلاش کنند که به مطالبات، جامه عمل بپوشانند. توجه به این نکته ضروری است که فراکسیون امید و دولت را می‌توان نقد کرد اما نقدی که باعث کدورت و اختلاف و دوگانگی و از روی غرض‌ورزی نباشد. به اعتقاد من  میان برخی تندروها و جریان اصولگرایی باید تفکیک قائل شد. خوشبختانه اصولگرایان واقعی به این نتیجه رسیده‌اند که باید در گفتار و رفتارشان تجدیدنظر کنند اما برخی افراد تندرو هستند که از دیرباز با جریان اصلاحات مشکل داشته و از هر فرصتی برای ایجاد افتراق میان اصلاح‌طلبان سوء‌استفاده می‌کنند.

* پس شما هم اعتقاد دارید که اصولگرایان اغراق می‌کنند و با بزرگ کردن تفاوت دیدگاه‌های اصلاح‌طلبان قصد دارند شیرینی رأی بالای مجلس به کابینه پیشنهادی را تلخ ‌کنند؟

تفاوت سلیقه و اختلاف‌نظر در هر حزب و جریانی وجود دارد. در اردوگاه اصولگرایی نیز اختلاف‌نظر وجود دارد اما آن‌ها اختلافات در جریان رقیب را بزرگنمایی می‌کنند و بدون در نظر گرفتن مصالح و منافع ملی فقط براساس منافع خود عمل می‌کنند.

آرزو قادری

روزنامه‌‌نگار

منتشر شده در گفتار
پنج شنبه, 15 تیر 1396 05:00

شریعت در نگاه مولانا

محمدتقی فاضلی میبدی

جز به دست و دل محمد (ص) نیست              حــل و عـقـد خـزیــنـه اســرار    (سنایی)

برخی بر این باورند که در عرفان مولانا شریعت و احکام دینی چندان جایگاهی ندارد و مقصود وصول به حقیقت است. کسانی که زندگی نامه مولانا جلال الدین را نگاشنه اند، او را در کلام از اشعریون شمرده و در فقه در طبقات  فقهای حنفی یاد کرده اند که مرجع فتاوای مردم بوده است. و در جای جای مثنوی مسایل فقهی را، غالبا بر مذهب حنفی و یا شیعی  ذکر کرده است. البته او شریعت را رنگ عرفانی داده و به اسرار احکام توجه می نماید. همان راهی که امام محمد غزالی در احیای علوم رفته و به روح احکام توچه نموده است. »اگر همه عقلا و حکما و عالمان اسرار شرع، دست به دست هم بدهند تا چیزی از روش و اخلاق صوفیه را به بهتر از آن تغییر دهند، نخواهند توانست؛ به دلیل این‌که تمام حرکات و سکناتشان، در ظاهر و باطن، اقتباس گردیده از نور مشکات نبوت است و جز نور نبوت نوری در جهان نیست تا به روشنایی آن پناه برد.»(المنقذ من الظلالص۵۷).

 مولوی در شریعتمداریش شریعت را تنها احکام خشک و بی مغز و  تعبدی محض نمی داند و از سویی تصوف عاری از شریعت و سلوک جدای از راه  نبوت را صرف یک ادعا می داند.

«در طریقه عرفانی مولوی سالک باید در هر حال شریعت را در مرحله طریقت به یاد داشته باشد. نیز باید اوامر و نواهی شرعی را رعایت کند تا مشمول جذبه‎ای که از جانب دوست می‌رسد بشود. به سالک می‌گوید در طریقت تسلیم هر مرشد نشود و فریب هرکسی که نکات جذاب عرفانی را نقل کرد و خود را دارای احوال و مقامات معرفی کرد نخورد؛ اما آن‌گاه که قدم در راه سلوک نهاد تسلیم محض باشد. البته آن‌چه مولانا در مثنوی درباره سلوک عرفانی و ابعاد شریعتی، طریقتی و حقیقتی می‌گوید به ‌هیچ‌وجه امر تازه‌ای نیست گرچه شاید کسی به زیبایی، دقت، عمق و نکته‌سنجی مولانا نگفته باشد. سلوک معنوی در سنّت عرفانی اسلامی یعنی تصوّف کاملاً مشخّص و دارای اصول و قواعد و روش‌های خاص خود است. مولانا نیز در همین سنّت رشد کرده و به کمال رسیده است. این است که او خود را وارث ابوسعید و سنایی و عطار می‌داند» (شهرام پازوکی)

عطار (۵۴۰- ۶۱۸ ق) که از هادیان و معشوقان مولاناست بر این باور است که نفس انسان را باید با بند شرع رام کرد تا او بتواند راه تعالی در مسیر حقیقت دینی و الهی را طی کند. این عارف مسلمان معتقد است که به هرحال این نفس سرکش و عاصی را می‌توان به فرمان شرع رام کرد و شکست داد؛ چنان‌که ژنده‌پوشی به پادشاهی گفت: تو اسیر نفسی اما من آن را رام کرده‌ام از آن جهت که تو دین را به کار نبسته‌ای و من بسته‌ام.

زان که جانت روی دین نشناخته است               نفس تو از تو خری بر ساخته است

لـیـک چون من سـر دین بشـناخـتـم               نـفس سگ را هم خر خود سـاختم

 واژه خر را که عطار در شعر خود آورده، گویا از آیه شریفه ”کانهم حمر مستنفره “گرفته باشد که خریت از نفس سرکش انسان بر می خیزد. انسانی که به جانب دین نرود از خود خریتی می سازد که سرکش و نا آرام است. روشن است که مراد از دین در این بیت احکام شریعت است. طبیعی است که مولانا چون در پی سنایی و عطار می رفته شریعت را در سلوک خود جدی بگیرد و به شاگردان و مریدان بیاموزد که باید اوامر و نواهی خداوند را پاس داشت. شبهه ای که در افکندند بر این که مولانا اعتقادی به دین و شریعت نداشته  واز بیخ منکر پیامبری و بعثت بوده است، از سوی معاندانش در روزگار خود  مولانا رواج پیدا کرد تا او را از راه ترور شخصیت از پای در آورند. به روایت دکتر زرین کوب که از مولوی شناسان برجسته عصرحاضر است: « با این‌همه، این نکته هم که گوینده مثنوی در جای جای کتاب و مخصوصاً در دیباچه‌هایی که به نثر بر هر یک از دفترهای شش‌گانه مثنوی املاء کرده است با تأکید و اصراری تمام لازم می‌داند توافق کامل آن را با شریعت خاطرنشان نماید و حتی بر خلاف سیرت تواضع درویشانه خویش که در موارد دیگر از او معهود است آن را با اوصاف و القاب فوق‌العاده‌ای نظیر آنچه شایسته وحی انبیاست بستاید این اندیشه را به‌خاطر می‌نشاند که به احتمال قوی در عصر و محیط خود مولانا کسانی  هم بوده‌اند که مثنوی مولانا را مغایر با شریعت می‌پنداشته‌اند و مولانا ضمن ردّ دعوی آنها ایشان را به بی‌بهره بودن از ذوق ادراک لطایف و اسرار مثنوی منسوب می‌نماید و در دنبال این دعوی مثنوی را تا حدّی همانند قرآن کریم که در حقیقت کلام وی تفسیر و تقریر حقایق و رموز آن است به «نیل مصر» تشبیه می‌کند (دفتر اول، دیباچه) که بر وفق روایت مشهور مذکور در بعضی تفاسیر نزد سبطی که مؤمن بود آب گوارا می‌نمود و در نزد قبطی که منکر و مخالف بود خون پلید و گندناک به نظر می‌رسید.

 البته غیر از انگیزه‌های ناشی از حسادت که هر دو دسته از مخالفان مولانا را به اظهار طعن و نقد در مثنوی برمی‌انگیخت. مجرد اشتمال مثنوی بر معانی و الفاظ قرآن هم که بعضی متشرّعان در جایز بودن آن تردید داشتند و حتی سالها قبل از عهد مولانا هم برخی از امثال آنها سنایی غزنوی را نیز در هنگام اشتغالش به نظم مثنوی الهی‌نامه حدیقه‌الحقیقه ـ مورد ایراد و اعتراض ساخته بودند»(نقل از مجله کلک ش ۶۸ تا ۷۰ ص۹-۱۶) مولانا در اجتهاد احکام فقهی با این که اورا حنفی میدانند ، نص را بر قیاس مقدم می شمارد:

مجتهد هرگه که باشد نص شناس       اندر آن صورت نیندیشد قیاس

نص، وحی روح قدسی دان یقین      وآن قیاس عقل جزوی، تحت این

 در این ابیات مولوی قیاس در اجتهاد را کار خرد جزوی می داند و بر این باور است که  نص همان وحی روح القدس می باشد. مسایل فقهی در ابیات مثنوی بسیار ظریف و با دقت آورده شده است فی المثل در معاملات و یا طلاق و ازدواج عقل و هشیاری از شریط صحت می باشد و عقود باید از روی قصد و نیت صورت پذیرد (العقود تابعه للقصود) مولوی بر اساس فقه شیعه فتوا می دهد:

 مست و بنگی را طلاق و بیع نیست       همچو طفل است او، معاف و معتقی است

 ظاهرا جمهور اهل سنت عقود مست و فاقد عقل را صحیح می دانند. فقه شیعه چنین عقدی را فاقد صحت می داند. یا رشوه خواری که از پدیده های زشت و خلاف شرع شمرده می شود در مثنوی به زیبایی محکوم گشته است.

 تا تو رشوت نستدی ،بیننده یی         چون طمع کردی ، ضریر و بنده یی

 مولوی در مثنوی از پاره ای احکام فقهی به مناسبتهای مختلف پا به پای شریعت اسلامی سخن گفته و هیچگاه به احکام شرعت پشت نکرده و شریعت و حقیقت را در کنار هم دیده است.  در مسئله ”ضمان “و  این که انسان نسبت به اموال مردم ضامن می باشد، مولوی این فتوا را به صورت کلی، مستقیما از پیامبر نقل می کند:

 گفت پیغمبر که دستت هر چه برد         بایدش در عاقبت واپس سپرد

 در مورد نماز، طهارت، قبله و نحوه وضو گرفتن و روزه و سایر عبادات در پاره ای از ابیات مثنوی بسیار زیبا بیان شده است. در این جا مجال ذکر همه موارد نیست.

 اصل ما را حق پی بانگ نماز                     داد هدیه آدمی را در جهاز

….در نماز این خوش اشارت‌ها ببین            تا بدانی کین بخواهد شد یقین

ای بلال خوش نوای خوش صهیل              مئـذنـه بــر رو بـزن طبـل رحیــل

جان، سفر رفت و بـدن انـدر قیـام             وقت رجعت زین سبب گویـد سلام

تا روم من سوی خلوت در نماز                 پرسم این احوال از دانای راز

روزی جانم گشا دست از صفـا                   میرسد بی واسطه نامه خـدا

نـامه و بـاران و نــور از روزنـم                   میفتد در خانـه ام از معدنـم

 شاید کسی به این زیبایی حقیقت و سر نماز را بر زبان نیاورده باشد. بدن انسان در حال نماز در قیام است و جان سر بسو آسمان دارد.

منبع: مکتب مفید

منتشر شده در اندیشه
صفحه1 از37
بازگشت به بالا