Super User

Super User

پست الکترونیکی: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

رضا احمدی

مقدمه :

ورود به دانشگاه و تحصيل در رشته هاي اسم و رسم دار، نان آور، آرزوي هرجوان ايراني است، اما تحصيلات عاليه فقط يک سوي قضيه است و فاجعه از زماني آغاز مي شود که روزهاي خوش دانشجويي با تمام دغدغه ها و خاطراتش به پايان مي رسد، و با خوش باوري به خدمت سربازي رفته و با حس اداي وظيفه به پايان مي رساند. پس از سربازي و بازگشت، دوره پر اضطراب يافتن کار آغاز مي شود. بازار آشفته کار، کلا ف در سردرگم و پيچيده اي که ابتدا و انتهاي آن ناپيداست. روزهاي تکراري آغاز مي شود تا ظهر خوابيدن، بر باد رفتن همه آرزوها، نگاه هاي نگران پدر و مادر از آينده فرزند با استعدادش، چون کوهي بر پشت جوانان اين مرز بوم سنگيني مي کند. پدران که هميشه بر درس خواند فرزندشان تاکيد داشتند، ديگر به چشمان فرزندان معصوم خود زل نمي زنند. آنها قرباني، شرايط تحميلي بر يک ملت شده اند که از فقدان تدبير و ناکارآمدي کارگزاران، به اين شرايط گرفتار آمده اند.

حميد فوق ليسانس رشته برق دارد. او از دوران دبيرستان در خانه و بين فاميل به مهندس شهرت يافته بود، وقتي فوق ليسانس گرفت، عنوان دهان پر کن مهندس را يدک مي کشيد، پس از پايان تحصيل و خدمت به سراغ کار رفت، اما با درهاي بسته روبرو شد. زيرا بي پارتي، نان فطير است. پس از مدتي به اين فکر افتاد براي بيکار نماندن يکي دو کار غيرتخصصي را امتحان کند تا کمي اوضاع بهتر بشود، اما نشد . در يکي دو جايي که مشغول کار شد، رضايت خاطرش جلب نشد و بالاخره هم بعد از کلي، اين در و آن در زدن، تصميم گرفت از خير کار تخصصي بگذرد، به پدرش که نانوايي داشت، متوسل شود، چند ماهي در نانوايي خمير گير شد. او خمير را آماده کرده و چانه مي زد. بعضي روزها شاطر دير مي آمد، حميد کار او را انجام مي داد، بعد از مدتي پدر پيشنهاد کرد که خود حميد شاطر نانوايي شود. او چند سال است که شاطر نانوايي پدرش شده است. اما هنوز عشق مهندسي برق را دارد. حميد مي گفت: واقعا نمي دانم شش سال از عمرم را صرف تحصيل در رشته اي کردم که حالا کمترين استفاده اي از آن نمي برم، بعضي مواقع احساس تلخ و اندوهباري به سراغم مي آيد و آزارم مي دهد ! آنقدر سرخورده شده ام که ديگر ذوق و شوق ابتکارهايي که در سر داشتم را هم از دست داده ام ! هميشه کار در کارگاه و ابتکار را در خواب مي بينم. از کار تکراري، شاطري، خمير و چانه خسته شده ام.

بزرگترين معضل جامعه

همه انسان ها براي گذراندن زندگي خود نياز به تلاش و فعاليت دارند. نيازهاي امروز و آينده افراد در گرو کار و تلاش است. جامعه نيز براي به حرکت به سوي رشد و توسعه و به حرکت در آوردن چرخ توليد کالا و ثروت نياز به کار دارد. کار، افراد نيز براي رفع ما يحتاج خود نيازمند کارند. منشاء توليد ثروت، آسايش، سعادت و آينده روشن براي هر جامعه است. در مقابل، بيکاري تعادل جامعه را به هم مي ريزد و موجب بحران هاي متعدد در عرصه هاي اجتماعي، اقتصادي، رواني و سياسي براي کشور مي شود. بيکاري ريشه اصلي بسياري معضلات و ناهنجاري هاي اجتماعي است. حل اين بحران در واقع حلاّل آسيب ها و مشکلات اجتماعي، رواني، اقتصادي جامعه مي باشد.

برو کار مي کن، مگو چيست کار                    که سرمايه جاوداني است کار

اسلام و کار

تاکيد اسلام به کار و تلاش و توليد نشان از اهميت مقوله توليد و تاثيرات آن در جامعه است. تلاش و کوشش براي امرار معاش خود و پيشرفت جامعه، امري پسنديده مي باشد. امام صادق(ع) مي فرمايد: « اَلكادُّ لِعيالهِ كَالُمجاهِدِ فى سَبيلِ اللهِ»(1) مردى كه براى زن و بچه اش به دنبال مال حلال است، مانند رزمنده در جبهه است. امام رضا (ع) مى فرمايد: «إنّ الذى يَطلُبُ مِن فَضلٍ يكفّ بهِ عِياَله أَعظمُ أَجراً مِنَ الُمجاهدِ فى سَبيلِ اللهِ»(2) آن مردى كه دنبال مال حلال است كه زن و بچه اش را اداره كند، پيش خدا از رزمنده در جبهه ثوابش بيشتر است. همانگونه که اسلام بر کار و تلاش تاکيد مي کند از بيکار و سستي بيزاري مي جويد. به نقل از پيامبر اسلام آمده است: «مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ اَلْقي کَلَّهُ عَلَي النّاسِ، مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ يَعُولُ»(3) از رحمت خدا دور است، از رحمت خدا دور است کسي که بار زندگي خود را به گردن مردم بيندازد. ملعون است، ملعون است کسي که اعضاي خانواده اش را (در اثر ندادن روزي) تباه کند.

عدم تناسب شغل و رشته تحصيلي

در سال هاي اخير مهمترين دغدغه جامعه بيکاري فرزندان تحصيل کرده است و در ادامهّ نگراني خانواده هاي ايراني، اشتغال فرزندان در غير رشته تحصيلي آنهاست که خود نوعي بيکاري محسوب مي سود.

جوانان با عشق و آرزوي هاي بلند، همراه با مشکلات فراوان به تحصيل مي پردازند. آنها وظيفه خود را انجام داده اند و حال نوبت جامعه و سکانداران آن است که اشتغال مناسب براي آنها فراهم آورند. پس از فارغ التحصيلي، اشتغال مهمترين مشغله او مي شود. در پيچ و خم اقتصاد بيمار دولتي، نفتي، رانتي موجود و در روابط ناسالم اداري، جوان تحصيل کرده آرمانگرا را، گرفتارتر مي کند. اگر شانس با او يار باشد، موفق به دست آوردن شغلي غير مرتبط گردد، کلاهش را به هفت آسمان پرتاب خواهد کرد. همانگونه که حميد تحصيل کرده رشته برق از ناچاري به شاطري در نانوايي رو مي آورد. اين مسئله از آسيب هاي جديد جامعه ما در دههاي اخير است.

چرا اين چنين شد

وضعيت پيشروي جامعه تحصيل کرده معلول عوامل چند است که موجب شده جوان تحصيل کرده در غير رشته مرتبط آن هم با هزار منت به کاري مشغول شوند:

1-گسترش نامتوازن آموزش عالي

پس از پيروزي انقلاب اسلامي، تربيت نيروي متخصص در برنامه قرار گرفت. دانشگاه هاي دولتي گسترش يافت. دانشگاه آزاد، پيام نور، علمي کاربردي، مجازي و..... راه اندازي شد. هزاران دانشجو سر از پانشناخته جذب شدند، بي آنکه بدانند چه وضعيتي در انتظار آنهاست، بدون توجه به نيازها، فارغ التحصيل روانه بازار شد.

2-نظام مدرک گرايي

مدرک گرايي با اشکال مختلف ظهور و بروز يافته است. در نظام آموزشي چند الگوي تحصيلي وجود دارد، اول، الگوي ناپلئوني؛ در اين الگو، وظيفه دانشگاه تربيت لشکر اداري و نيروهاي پشت ميزنشين و تزريق آن به بدنه فربه نظام ديوانسالاري است، در اين الگو بازار کار کاملا دولتي است. اين بازار کار صرفا مدارک دانشگاهي را به رسميت مي شناسد و وقتي هم اشباع شد، پديده بيکاري فارغ التحصيلان شکل مي گيرد. در اين الگوي تحصيلي، مدرک گرايي نبض نظام آموزشي است. در اين وضعيت، مدرک حرف اول را مي زند و مهارت و تخصص در پس آن پنهان است. الگوي دوم، تقاضاي اقتصادي است که در آن نياز بنگاه هاي اقتصادي مبني آموزش و توسعه آن است و مهارت حرفه اي در کنار دانش و توانايي علمي مهم است. ارزشيابي مدارک بر اساس توان اجرايي داوطلبان استخدام توسط بنگاه ها انجام مي شود الگوي سوم، تقاضاي کسب منزلت اجتماعي جوان ها به خاطر کسب منزلت اجتماعي دنبال تحصيلات عالي مي روند، چون مدرک براي آنها شأن مي آورد. در اين الگو هم داشتن مدرک معنا و مفهوم دارد و تا حدودي به پديده مدرک گرايي دامن زده مي شود. پس در دو الگوي ناپلئوني و تقاضاي اجتماعي و منزلت، با رشد پديده مدرک گرايي روبرو هستيم. در جامعه اي که نظام آموزش عالي آن در کنار نظام اجتماعي و اقتصادي، مدرک را جايگزين مهارت و تخصص مي کند و دانشگاه به راحتي و به ازاي گذراندن چند واحد درسي که برگرفته از حفظيات دانشجو و منابع ذهني استاد است به ارائه مدرک مي پردازد و پست هاي مديريتي توسط افراد فاقد تخصص به ازاي ارائه مدارک دانشگاهي مي شود. اين وضعيت در روابط اجتماعي ما حاکم است. افرادي به راحتي مدرک فوق ليسانس و دکتري مي گيرند تا شايد جايگاهشان در مراتب مديريتي تثبيت شده و ارتقاء يابد.

3- اقتصاد نفتي، دولتي و رانتي

اقتصاد ايران در دوره قاجار، کشاورزي و دامداري بود. با کشف نفت در ايران، روند اقتصادي تغيير کرد. در اواسط دهه 40 سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران با هدف بهربرداري از درآمدهاي نفتي بوجود آمد، با سرمايه گذاري هايي که دولت انجام داد، بخش دولتي بزرگ را ايجاد شد، با «توسعه آمرانه» اقتصاد دولتي شکل دادند. بعد از انقلاب اين جريان تشديد شد و سازمان گسترش و نوسازي، در کنار ديگر نهادهاي دولتي گسترش يافت. در مجموع انديشه اقتصاد دولتي در ايران هيچ گاه کنار گذاشته نشد که بزرگترين عامل توسعه نيافتگي ما است. وابستگي بودجه دولت ها به نفت، و مالکيت دولت ها بر درآمدها نفتي موجب شکل گيري دولت هاي غيرپاسخگو، رانتي شده است. در حاليکه نفت مي توانست عامل مثبتي براي توسعه ما باشد ولي عملاً به دليل دولتي بودن اقتصاد، بر بيماري آن افزود. درنتيجه 85 درصد اقتصاد کشور دولتي و يا شبه دولتي و نظامي است. ما به جاي اينکه درآمدهاي نفتي را خارج از بودجه بگذاريم و در کارهاي عمراني و زيربنايي صرف کنيم، به درون بودجه قرارداديم. سال هاي 52 و 53 که قيمت نفت شديداً افزايش يافت، دولت با تزريق اين درآمدها به اقتصاد ملي، باعث تورم و نارضايتي شديد مردم شد. اعتياد دولت ها در ايران به پول نفت، موجب شده است که اجازه ندهند، اقتصاد آزاد رشد کند. نظام بانکي در دنيا حامي توليد و اقتصاد است در حاليکه نظام بانکي ظالمانه ما در اقتصاد رانتي چرخه توليد را به نابودي کشانده و دلالي گري را گسترش داده است. دولتي و غيرقابل نظارت بودن بخش عمده اقتصاد موجب گسترش رانت براي يقه سفيدها، شده است. در 1390 طرح هدفمندسازي يارانه ها به عنوان بزرگترين طرح تاريخ اقتصادي ايران نام برده مي شود. بنابر آمار رسمي وزارت امور اقتصاد و دارايي، فاز اول اين طرح با شکست روبرو شد و موجب ورود خانوارهاي بيشتري به زير خط فقر شد.

4- تاثير پذيري از سياست

اقتصاد در کشور ما زير سايه ي سنگين مديريت دولتي و تنش هاي سياسي قرار دارد و از اين رو، ساز و کارهاي اقتصادي چندان اثري بر اقتصاد بحران زده ندارد. اقتصاد در کشور ما در حال، روز خوبي دارد. نمي توان از تأثيرات سياست هاي غلط اقتصادي دولتها بر اقتصاد در سالهاي گذشته چشم پوشيد.

فشارهاي سياسي و بين اللملي بر اقتصاد معلول رفتارهاي سياسي و نظام ناعادلانه بين المللي است. پس از ااشغال سفارت امريکا در سال 1359 اولين تحريم هاي سخت بر اقتصاد ايران اعمال شد. قوع جنگ تحميلي و خسارت هاي مالي و انساني آن بسيار سنگين بود. تحريم هاي حقوق بشري، حمايت از تروريست و هسته اي موجب شد، ارزش پولي و ثروت شهروندان ايراني يک سوم تقليل يابد.

به گزارش خبرگزاري کار ايران ايلنا، محمد قانعي، رئيس اتحاديه هتل داران مشهد گفته است پيش از قطع روابط ميان تهران و رياض و تيره شدن فضاي سياسي ميان ايران و کشورهاي حوزه خليج فارس، مشهد هر سال ميزبان حدود يک ميليون و 500 هزار گردشگر از کشورهاي عربي بوده و شرکت هاي بحريني و عربستاني بيش از 10 هتل 4 و 5 ستاره را به صورت ساليانه در مشهد اجاره مي کرده اند. وي افزوده است: - از طرف ديگر مدت اقامت اين مسافران همگي بيش از يک هفته بود و همين امر سبب گردش بالاي نقدينگي در شهر مي شد. حمله به کنسولگري عربستان در مشهد و سفارت اين کشور در تهران سبب شد که به فعاليت گردشگري و اقتصادي در مشهد شوک وارد شود. - به گفته آقاي قانعي علاوه بر کاهش 80 درصدي زائران خارجي، در ماه هاي گذشته تعداد زائران ايراني هم 20 درصد کاهش داشته است و در پي اين رکود، اشتغال در مشهد به ميزان 50 درصد کاهش يافته است. در پي حمله و آتش زدن سفارت و کنسولگري عربستان که به قطع روابط ديپلماتيک ميان تهران و رياض انجاميد، چند کشور ديگر حوزه خليج فارس و شمال آفريقا هم در حمايت از عربستان، سفراي خود را از تهران فراخواندند.

پيامدها:

بيکاري تمامي ابعاد فردي و اجتماعي زندگي را تحت تاثير قرار مي دهد. به همين علت، کارشناس ارشد برق، سر از شاطري در مي آورد، يا طلبه پس از سال ها تحصيل به نگهباني مجتمع مسکوني مشغول مي شود. دکتراي شيمي مسئول آزمايشگاه مدرسه مي گردد و... اين مسئله پيامدهاي خاص به خود را به همراه دارد.

1- احساس خسارت

کساني که از روي ناگزيري در رشته غير مرتبط خود مشغول به کار ديگر مي شوند، احساس مي کنند، همه تلاش هاي گذشته در زمينه تحصيل بيهوده بوده است و عمر، استعداد، سرمايه مالي و... در راه بيهوده اتلاف شده و فرد احساس بي ارزشي مي کند. اين ناکامي ها احساس نشاط و شادابي را مي کّشد، و به هنگام کار، شور و شوق و انگيزه ندارند و در زندگي احساس مفيد بودن و سازندگي نمي کنند.

2- اختلات رواني

آنگاه که انسان از زندگي احساس رضايت مندي نداشته باشد، زمينه بروز اختلالات روحي و رواني از جمله افسردگي را تشديد مي کند. و حتي براي اينکه از اينکه نسبت به مسايل اطراف بي خيال شود، به دامن اعتياد رومي آورد. شخصي که نتواسته جايگاه مورد انتظار خود را بدست آورد، تحرک اجتماعي او کاهش مي يابد. چون به منزلت مورد انتظار خود دست نيافته، در اين صورت در جامعه منزوي مي شود و نمي تواند توانايي هاي خود را در عرصه هاي اجتماعي به اثبات رساند و منزلت اجتماعي خود را ارتقا دهد.

افزايش اختلالات رواني، افزايش اختلافات خانوادگي، به وجود آمدن مشکلات مالي عديده، کاهش رضايت مندي از زندگي مشترک، احتمال وجود اختلاف نظر براي اداره زندگي، تنش در روابط زناشويي، افزايش اضطراب و استرس، کاهش عزت نفس و احتمال بروز رفتارهاي پرخاش گرانه، احتمال ارتکاب به جرايم و مشاغل کاذب و واسطه گري، احتمال گرايش به انجام کارهاي غيرقانوني و احساس حقارت از جمله تبعات منفي بيکاري در خانواده هاي افغانستاني است.

3- آسيب علمي

آنگاه که تحصيل در سرنوشت افراد جامعه تاثير گذار نباشد، و فرد! پس از سال ها نتواند از توانمندي هاي خود استفاده کند، اين حس در او خلجان مي يابد که درس خواندن و نخواندن فرقي نمي کند! زيرا فلان کس پس از اين همه تلاش، شاطر نانوايي شده است و اگر اين تلاشها را هم نمي-کردم مي توانست شاطر شود. اين نگرش سرانجام براي علم و تلاش در جامعه زيانبار است.

4- اتلاف سرمايه ملي

تربيت نيرو انساني، از کارهاي هزينه برمي باشد و در اين فرآيند هزينه هاي هنگفتي بر کشور و خانواده ها تحميل مي شود. هزينه هايي که از سوي خانواده ها و دولت صرف مي گردد، سرمايه ملي کشور محسوب مي گردد. اتلاف هزينه هاي ملي آسيب و خسارت جبران ناپذير بر منافع ملي است.

معاون امور طلاب و دانش آموختگان حوزه علميه قم گفت: مشاغلي همچون پستچي، براي روحانيون ممنوعه است. با توجه به هزينه هاي تربيت طلاب نبايد يک روحاني وارد مشاغل ممنوعه شود.(4)

ايران سومين کشور بزرگ تربيت کننده مهندس است.(5) در مجمع جهاني اقتصاد 2015» و «يونسکو» ذکر شد. روسيه با 454436 فارغ التحصيل در رتبه نخست قرار دارد. پس از آن ايالات متحده آمريکا با 237826 فارغ التحصيل قرار دارد و سپس ايران با 233695 نفر در رتبه سوم است. در ايران هزينه زيادي در تربيت نيروي انساني مي شود، ولي به علت فقدان برنامه و مديريت صحيح، زمينه بهربرداري از اين استعدادهاي عظيم بوجود نمي آيد و بلکه بسياري از آنها به هدر مي رود.

5- فرار مغزها

براساس آمارهاي ارائه شده ظاهرا هر سال بيش از 150 هزار تحصيل کرده از ايران خارج مي شوند. برخي براي ادامه تحصيل و بعضي هم به دنبال شغل و تامين آينده خود جلاي وطن مي کنند. گروهي از آنهايي هم که براي ادامه تحصيل مي روند، نيز باز نمي گردند.(6) وقتي که شغل متناسب با رشته تحصيلي براي جوانان، در جامعه وجود نداشته باشد، آنها سرخورده شده و به هر دري مي زنند تا خود را نجات دهند و بدين خاطر است اکثر دانشجويان تحصيل کرده در آرزوي خروج از کشور هستند تا بتوانند از استعداد هاي خود استفاده کنند.

از 880 هزار نفري که، کنکور سال 94 را پشت سر گذاشتند، حدود نيم ميليون نفر، از رشته علوم تجربي بودند. اگر بدين منوال باشد، 10 سال ديگر آمار جهاني بيشترين پزشک و پرستار و کلا تحصيل کرده هاي حوزه علوم پزشکي را از ايران منتشر مي کنند، تا ايران باز هم يکي از کشورهاي اول دنيا باشد که بيکارانش تحصيل کرده اند و مجبورند از ايران مهاجرت نمايند. هرچند که همين حالا آمار مهاجرت کادر درماني به ويژه پرستاران بالاست.

جمع بندي:

مهمترين مسئله تمامي خانواده ها، - حداقل درصد قابل توجهي از آنها - به نوعي مساله اشتغال فرزندان تحصيل کرده آنهاست و مشکل فارغ التحصيلان گذشته از يافتن کار، فعاليت و اشتغال در غير از رشته مرتبط با تحصيلات، مسئله بغرنجي براي بسياري از خانواده ها ي ايراني تبديل شده است. اين وضعيت موجب آسيب هاي جبران ناپذيري بر منافع ملي کشور شده است.

منبع: صفیر حیات

پنج شنبه, 02 شهریور 1396 07:23

سلم فراتر از صلح در منطق قرآن

مبلغی: استنباط های دینی و مذهبی را باید به سمت تعاملات ادیانی و مذاهبی فعال و کارآمد ساخت./ اسلام فراتر از صلح به سلم می اندیشد./اسلام با طرح ادخلوا فی السلم کافه، به دنبال سلم است، سلم عمیق تر از صلح می باشد، چرا که صلح گاهی به صورت موردی و مقطعی است ولی سلم چنین نیست.

به گزارش شفقنا، حجت الاسلام والمسلمین احمد مبلغی در نهمین دور گفت وگو با شورای جهانی کلیساها افزود: اسلام به دو دلیل به فراتر از صلح می اندیشد؛ یکی آن که سلم از حیث مفهومی، به مسالمت در روابط نظر دارد و دیگر این که قید “کافه” (جملگی) که در آیه است با صلح موردی یا مقطعی نمی سازد. قرآن به دنبال سلم به عنوان یک طرح کلان، فراگیر و قابل تداوم برای همه است.

او با اشاره به این که اعتدال گرایی دینی از رهگذر سه تلاش عمده و هم افزا در جوامع بشری امروز مستقر می گردد، گفت: این سه، یکی پررنگ کردن “بخش های مثبت و افراط گریز تاریخ” و حضوربخشی به آنها در حافظه جوامع امروزی است و دیگری تصفیه محیط های اجتماعی متدینان به ادیان و مذاهب از طائفه گری و رسوبات و لایه های آن است و سومی تعمیق روش های منتهی به استنباط  خطوط اعتدال گرایی دینی در جوامع متدین به ادیان و مذاهب می باشد.

استاد حوزه علمیه قم در خصوص تلاش اول گفت: تاریخ هر جامعه دینی دارای دو بخش مثبت و منفی است، که یکی  تجربه ها، اندیشه ها و گرایش های اعتدالی است و دیگری تجربه ها، اندیشه ها و گرایش های افراطی است. او گفت: گاه بر حسب دلائلی بخش منفی، فعال می گردد و گاه به دلائل دیگر بخش مثبت تاریخ ذهنیت ها را تسخیر می کند.

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس ادامه داد: باید دو کوشش علمی و عملی همزمان صورت بگیرد تا بخش های مثبت تاریخ که گاه در لابه لاهای تاریخ گم می شوند احیاء، برجسته و فعال گردند و بخش های منفی افراط گرا قدرت مانور  خود را از دست بدهند و در حافظه جامعه فاقد حضور گردند. او با اشاره به ضرورت تصفیه محیط اجتماعی از تعصب و طائفه گری نیز گفت: “طائفه گرایی زدایی” یک نهضت اجتماعی است که آموزش، فرهنگ و تقنین باید به کمک آن بشتابند.

مبلغی استنباط اعتدال دینی و خطوط آن از منابع دینی را از دیگر روش های استقرار اعتدال گرایی دینی و مذهبی در جامعه دانست و گفت: عالمان دین این مهم را بر دوش دارند و آن ها قبل از هر چیز باید روش فهم و استنباط را تصحیح و تنقیح نمود.

* چهار عنصر روشی جهت کارامد سازی استنباط های ادیانی و مذاهبی

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس افزود: برآمدن در استنباط از فطرت به سمت فهم نصوص دینی، برآمدن در استنباط از توجه عمیق به انعکاس رحمانیت خداوند بر نحوه  تعامل با اتباع ادیان  و انسان، توجه به خاستگاه های مشترک ادیان در استنباط و تمرکز  بر مشترکات آنان دراهداف و آموزه ها چهار عنصر روشی تاثیر گذار جهت کارامد سازی عملیات استنباط های ادیانی و مذاهبی است و به اعتدال گرایی دینی و مذهبی منتهی می شود.

او گفت: هر چند تصفیه محیط تاریخی از رسوبات افراط گری،  تصفیه محیط اجتماعی از تعصب و طائفه گری و استنباط اعتدال دینی و خطوط آن هر کدام مستقل هستند ولی بر یکدیگر تاثیر می گذارند به همین دلیل نباید در مرحله اقدام و انجام یکی را به تاخیر انداخت و آن را به بعد موکول کرد.

* مفهوم اعتدال گرایی دینی و مذهبی

مبلغی در بخش دیگری از سخنان خود با تعریف اعتدال دینی و مذهبی گفت: اعتدال دینی و مذهبی عبارت است از این که نسبت به یک دین یا مذهب بر پایه استنباط از آن، بینش، منش و روشی از  دینمداری شکل بگیرد که بر اساس آن نه تنها در قبال افراد غیر متدین به آن دین یا مذهب، ظلم (یعنی نفی حقوق آنان ) صورت نگیرد که فراتر، اتباع آن دین و مذهب، رویکرد به اخلاق و کرامت انسانی را با غیر متدینان به آن دین و مذهب در پیش بگیرند و به سمت همزیستی با آنان، و حتی تعاون جدی با آنان برای بسط خیر  به پیش بروند.

* مولفه های چهارگانه شکل دهنده به اعتدال گرایی دینی

او اظهار داشت: بر اساس تعریف یادشده ، رعایت حقوق غیر متدینان به دین متبوع، رعایت اخلاق و کرامت انسانی نسبت به آنان، برقراری روابط همزیستی با آنان و نهایتا تعاون و همکاری با آنان در بسط و نشر خیر به معنای مشترک آن، چهار مولفه مهم شکل دهنده به اعتدال دینی هستند.

استاد حوزه علمیه قم با اشاره به تقسیم اعتدال دینی و مذهبی به اعتدال گرایی پویا و اعتدال گرایی ایستا گفت: اگر همه چهار مولفه یادشده تحقق بپذیرد، اعتدالی که شکل می گیرد، اعتدالی تام، پویا و سازنده  است؛ چه آن که با تحقق این مولفه ها، نه تنها حقوق غیر را رعایت می کنیم و رفتاری اخلاقی را نیز در قبال او در پیش می گیریم بلکه فراتر، حتی زندگی انسانی با سرنوشت مشترک را با او پیدا می کنیم و مهمتر این که مشکلات مشترک فراروی انسان را نیز از رهگذر تعاون و همکاری با او  در مسیر حل شدن قرار می دهیم.

مبلغی افزود: اما اگر صرفا مولفه اول یعنی عدم ظلم  به غیر یا دو مولفه  اول و دوم یعنی عدم ظلم و رعایت اخلاق تحقق بپذیرد، اعتدالی که شکل می گیرد، اگر چه مهم است ؛ ولی نیم بند، و فاقد وصف پویایی است؛ چه آن که پویایی در تحرک به سمت همزیستی  و حل مشکلات انسانی تجسم می یابد.

* دین در ذات خود معتدل است

او با اشاره به اینکه اعتدال از خارج دین به دین تحمیل نمی شود، گفت: شاید برخی تصور کنند که دین خود، فاقد اعتدال است یا حداقل خنثی است؛ این ماییم که باید  اعتدال را از باب مصلحت انسان به آن تحمیل نماییم! حقیقت این است که دین در ذات خود معتدل است این ماییم که به خاطر تاثیر پذیری از عوامل خارج از دین گاه افراط گری را به آن تحمیل می نماییم.

رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با اشاره به اینکه  در این زمینه دلائل روشن در آیه ه سوره ممتحنه، آیه ۱۱۲ سوره نحل، آیه دوم و ۴۸ سوره مائده آمده است، گفت: خداوند در ارتباط با لزوم دوری از ظلم به غیر و ضرورت رفتار انسانی و نیکوکارانه با او در آیه هشتم سوره مائده می فرماید: لا یَنهاکُمُ اللهُ عَنِ الذَّینَ لَم یُقاتِلوکُم فِی الدّینِ وَ لَم یُخرِجوکُم مِن دِیارِکُم اَن تَبَرّوهُم وَ تُقسِطوا اِلَیهِم.

مبلغی افزود: قرآن آیه ۱۱۲ سوره نحل  در ارتباط با رفتن به سمت زندگی همزیستانه انسانی “یاتیها رزقها من کل مکان” را به کار برده اند و پیداست که آمدن رزق از هر مکان در یک چارچوب تعامل و تعایش عینیت می یابد. او ادامه داد: در ارتباط با تعاون با غیر برای نشر خیر آیه دوم سوره مائده “تعاونوا علی البر والتقوی” وآیه ۴۸ سوره مائده “فاستبقوا الخیرات” نازل شده است.

 

سه شنبه, 31 مرداد 1396 14:09

حج، تمرین بندگی

حجت الاسلام والمسلمین سیدجواد ورعی در یادداشتی به مناسبت ایام حج نوشت: حج عبادتی است با رموز فراوان که برخی برای ما قابل درک و بسیاری هم غیرقابل فهم است. اما یک نکته مسلم است و آن اینکه خداوند آن دسته از بندگانش را که به استطاعت مالی رسیده اند، به خانه اش فراخوانده تا “تمرین بندگی” کنند. به انجام اعمال و مناسکی بپردازند که بسا راز و رمزش را هم نمی دانند، اتفاقا میزان بندگی خالق در چنین مواردی بهتر محک می خورد.

دعوت به عبادتی شدند تا خود و تعلقات شان را فراموش کنند. از بذل مال خویش در راه خدا دریغ نورزند، مال و ملک، مقام و منصب، شخصیت و موقعیت اجتماعی، زن و فرزند، دوست و آشنا، همه و همه را در وطن رها کرده و برای بندگی خدا راهی سرزمین وحی شوند. خود و متعلقات خود را فراموش کنند، نگاه به خود، آراستن خود، لباس خود، همسر خود، نفس و قوای آن را پشت سر نهاده و خود را برای معبود خالص گردانند، به ابراهیم خلیل تاسی کنند که تا قربانی کردن فرزند عزیزش هم پیش رفت. زائر خانه خدا هر قدر بتواند بیشتر از خود و وابستگی هایش فاصله بگیرد، خلوص بیشتری پیدا می کند، و از این خوان گسترده بهره بیشتری می برد، و در روز موعود راحت تر و با رضایت بیشتر “دنیا” را برای “عقبی” ترک می کند.

حقیقت این است که با توجه به اقتضائات حج امروزی، اگر زائر خانه خدا اندکی از هدف این سفر غافل شود، دست خالی یا با بهره کم از این سفر باز خواهد گشت.

عوامل زیادی وجود دارد که او را دچار غفلت کند.“خورد و خوراک نسنجیده” با این تصور که هزینه کرده ایم و حقمان است، باید استفاده کنیم، “صرف وقت زیاد در بازارها برای خرید”، “خواب زیاد”، “مشغول شدن به آنچه در کاروانها و هتلهای دیگر می گذرد و مقایسه آن با امکانات کاروان خود”، “استفاده غیرمنطقی از شبکه های اجتماعی”، “ارتباط و تماس زیاد با شهر و دیار و قوم و خویش” همگی رهزنانی برای غفلت، و فاصله گرفتن از فلسفه حج و از دست دادن این فرصت استثنایی است. اصلا فلسفه حج برای فاصله گرفتن از تعلقات است.

حتی “بیش از توان و ظرفیت جسمی طواف کردن و از انجام اعمال و مناسک حج در ایام تشریق ناتوان شدن” نیز از جمله خطاهایی است که زائر بیت الله الحرام را از استفاده صحیح از این عبادت جامع محروم می کند. گذشته از ابنکه اگر طواف زیاد در ایامی که بسیاری برای انجام طواف واجب خویش در مطاف با مشکل ازدحام جمعیت روبرویند، به نوعی “تضییع حق دیگران” خواهد بود. تلاش برای انجام مستحبات دیگری چون استلام حجر، حطیم، رکن یمانی، مقام ابراهیم، اقامه نماز در حجر اسماعیل، نماز طواف مستحب پشت مقام و مانند آن نیز باید با رعایت حقوق زائران دیگر و جوانب شرعی، به ویژه برای بانوان باشد. دلیل “استحباب هر یک از موارد فوق” قدرت تزاحم با ادله محرماتی چون “ایذاء و اذیت دیگران” یا “تماس با نامحرم” را ندارند.

با امید به انجام “حج مقبول” و “سعی مشکور” برای همه زائران بیت الله الحرام.

سه شنبه, 31 مرداد 1396 06:19

نشست اخلاق جنگ و صلح

داود فیرحی: صلح ابتدایی می تواند راهگشای مسئله بانک داری اسلامی باشد

نشست اخلاق جنگ و صلح با حضور داود فیرحی، سعید حجاریان و جواد حیدری عصر امروز به همت انجمن علوم سیاسی در پژوهشکده فرهنگ، هنر و ارتباطات برگزار شد. در این نشست داوود فیرحی در سخنانی با موضوع تاملی در مفهوم صلح و صلح ابتدایی اظهار کرد: در سنت فکری ما، کتابی به نام کتاب «صلح» در ادبیات فقهی و شیعه وجود دارد. که معمولاً به آن مراجعه می شود اما در موارد و منابع دیگری همچون قراداد و جنگ این موضوع مطرح شده است. وی ادامه داد: در سنت فکری ما صلح همواره ضد خود، منازعه و خصومت را تداعی می کند. گفته اند؛«لفظ “صلح” إشعاری به مدخلیت “نزاع” در آن دارد». به همین اعتبار هم ، قرارداد صلح را به دو نوع عمده تقسیم می کنند؛ صلح ترمیمی_ پیشگیرانه، و صلح ابتدایی یا بدوی. ظاهراً میرزای قمی صاحب «جامع الشتات» نخستین فقیه شیعه است که چنین تقسیم و اصطلاحی را دارد. وی در تبیین «صلح ترمیمی»، گفت: این نوع از قرارداد صلح، که رایج ترین برداشت از مفهوم صلح است، تلاش در ترمیم زندگی جمعی پس از وقوع نزاع و مخاصمه است. این نوع از صلح ماهیت ترمیمی یا پیشگیرانه دارد؛ صلح ترمیمی خود به دو قسم فرعی قابل تفکیک است؛ صلح برای قطع نزاعی که رخ داده است.صلح برای پیشگیری از نزاعی که احتمال دارد رخ بدهد. در هر دو فرض، هر یک از طرفین ادعای حقی دارند که بنا به تعریف نقض شده است و یا ممکن است نقض شود. صلح ترمیمی حداقل انتظار از اراده صلح است؛ به تعبیر استراتژیست‌ها ، صلح مسلح است.

فیرحی در تعریف «صلح پیشگیرانه» افزود: صلح در شرایط “احتمال منازعه” است. نسبت به صلح ترمیمی، ارجمندتر است؛ صلح پس از منازعه نیست، بلکه قبل از نزاع و برای پیشگیری از نزاع و خصومت است.صلح پیشگیرانه، انسان شناسی و عقلانیت خاص خود را دارد. هر چند نسبتی با مبانی “جنگ پیشگیرانه” دارد و با رئالیسم انتقادی نزدیک تر است، اما استراتژی و تکنیک متمایزی دارد. وی ادامه داد: بر این مبناست که انسانها منافع و تفسیرهای متفاوت از منابع کمیاب زندگی دارند و همین امر احتمال نزاع و خصومت را فراهم می‌کند.اما بر خلاف جنگ پیشگیرانه، در تدارک سلاح برای سرکوب رقیب و دشمن خود نیست، بلکه با تکیه بر گفتگو و تفاهم و مصالحه ، مقدمات نزاع را می خشکاند. به جای توسعه در جنگ افزارها، فناوری صلح و صلح افزارها را توسعه می دهد؛ صلح واقعگرایانه است.

نویسنده کتاب فقه و حکمرانی حزبی اظهار کرد: جهان شیعه و سنی تقریباً به این دو نوع صلح قائل هستند به غیر از مکتب شافعی که از صلح دیگری نام می‌برند که شروع می شود و قوانینی تعیین می‌کنند؛ در ادبیات ما به آن صلح ابتدایی یا صلح پیشتاز می‌گویم. وی افزود: صلح ابتدایى، اما معطوف به نزاعی واقع یا محتمل نیست. عبارت از صلحى است که در مورد آن نه نزاعى محقق بین طرفین وجود دارد و نه فعلاً احتمال نزاعى در میان خود دارند. از صلح ابتدایی به راستی می توان به “صلح سازنده” یا صلح آینده ساز تعبیر نمود.

فیرحی با بیان این که صلح ابتدای صلحی برآمده از “صرف تسالم” و رضایت طرفین است، گفت: با حفظ بنیان فقهی-حقوقی جامعه، محدودیت های ساختاری قراردادهای متعارف را ندارد. در عین حال که به رویدادهای نوپدید، خوش آمد می گوید، راهی و مبنایی برای مشروعیت قرار دادهای نوین، و پلی بین سنت و تجدد است. این استاد علوم سیاسی خاطرنشان کرد: به همین دلیل هم صلح ابتدایی را می توان صلح سازنده یا آینده ساز نامید. صلحی گشوده به آینده و نوید بخش ساختارها و قواعدحقوقی_سیاسی تازه که به تدریج از راه می رسند. بی آنکه ساختارهای حقوقی سنتی را تهدید یا تحدید نماید.صلح ابتدایی، بیش از حقوق خصوصی، کاربرد شگفت انگیزی در حقوق عمومی و سیاست بین الملل دارد . هندسه این صلح عبارت است از:

۱- اصالت عقد صلح؛ قول به اصالت و استقلال عقد صلح ظاهراً از مختصات فقه شیعه است؛ عقد صلح ،عقدی مستقل است و در احکام و شرایط تابع هیچ یک ازعقود معین و متعارف نمی باشد. قسیم سایر قراردادها است و نه فرع و امتداد آن-ها.

۲- قول به اصالت صلح، هر چند ملازمه ای با پذیرش صلح ابتدایی در ادبیات شیعه ندارد، اما این دو پیوند معنی داری با هم دارند.

۳- شاید بتوان سه ویژگی عمده برای صلح ابتدایی شناسایی نمود؛

الف) مبتنی بر رضایت و تسالم ابتدایی است که توافق متقابل یا بعضاً گذشت متقابل نیز خوانده اند.

ب) بسیاری از اندیشمندان، علم اجمالی و آگاهی عمومی از موضوع قرارداد را تذکر داده اند.

ج) مشروعیت صلح ابتدایی نیز، مثل تمام قراردادها و اعمال مسلمانی، مشروط به عدم مغایرت با شریعت است.

۴- به هر حال، فلسفۀ صلح ابتدایی، فرا رفتن از محدودیت های عقود متعارف است؛ گشودگی بر قراردادهای نوپیدا از یک سوی، و اقدام به قرارداد صلح بدون اشتراط هر گونه سابقه یا احتمال نزاع بویژه در حقوق عمومی و سیاست بین ملت ها، از سوی دیگر.

۵- صلح ابتدایی، اگر به درستی توضیح داده شود، ابزار مشروع و کارآمدی در سیاست داخلی، دیپلماسی و به طور کلی علم/ فن مذاکره است..

فیرحی در تشریح صحبت‌هایش، گفت: طبق نظریه اسلامی فقها تصور می‌کردند انسان‌ها درخواست‌های زیاد دارند و توان هستی برای پاسخ گویی کم است. این موضوع شبیه اقتصاد است که نادر بودن منابع را یاد می‌کند. فقهای سنتی برداشتشان این بود که انسان‌ها بلاخره منافعشان باهم تلاقی می‌کند. وی ادامه داد: بنابر این گفتند صلح با وجود خوب بودنش اصالت ندارد؛ با اینکه اشرف قراردادها است چون تابع قراردادهای خصومت آمیز است در مرحله دوم قرار می گیرد. این پیش فرض در دستگاه فکری ما جا افتاد؛ برای همین است وقتی از صلح پیشگیرانه صحبت می‌شود نهایت پیشرفت‌شان است.

این استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: به همین دلیل فقهای ابتدایی ما عقیده داشتند که صلح پیشگیرانه باطل است. امروز اکثر اهل سنت به استثنا بعضی فقهای شافعیه به همین عقیده هستند؛ اما از دوران قاجار و دوران فتحعلی شاه به بعد در ادبیات شیعه صلح وارد تعبیر دیگری شد. وی همچنین گفت: امروز مدل صلحی که مد نظر شیعه قرار گرفته است یکی از اصول اصلی دیپلماسی است. بعضی از حقوقدان‌های ما مثل مرحوم کاتوزیان مخالف صلح ابتدایی بودند؛ ایشان می‌گفتند صلح ابتدایی بقیه قراردادها را از بین می‌برد اما اخیرا این نوع از صلح خیلی طرفدار پیدا کرده است؛ می گویند صلح ابتدایی قراردادی است که شرطی پیشینه دارد طرفین توافق می‌کنند کاری را انجام دهند و توافق می‌کنند که بر چه چیزی توافق کنند. مثل قرارداد بیمه که با نوع جدیدی از قرارداد است و با صلح ترمیمی و پیشگیرانه همخوان نیست چرا که اساساً قرارداد بیمه شرایط و شروط قراردادهای سابق را ندارد. یا در موضوع بانک ها صلح ابتدایی می تواند راه گشا باشد.

فیرحی افزود: صلح ابتدایی به این معنا است که مذاکره کننده قبل از اینکه منتظر تولید نزاع باشد با خلاقیت‌های خود وارد قراردادهای صلح می‌شوند؛ قراردادهایی که اختلاف را کم می‌کند. به عنوان مثال قبل از اینکه نظام کشتیرانی دو طرف خشکی خلیج فارس را دچار مشکل کند قراردادهای بین المللی می توانند با ورود مناسب از نزاع احتمالی در آینده جلوگیری کند. این اتفاق در نظام بین الملل زیاد می افتد. به نظر می آید یکی از امکانات مهم در مفهوم صلح شارژ کردن صلح ابتدایی با ایجاد عرف جدید در مناسبات است. وی اظهار کرد: خیلی‌ها عقیده دارند صلح ابتدایی فرصت خوبی است که ما را از جر و بحث‌های صلح متعارف خارج می‌کند.

حجت الاسلام فاضل میبدی در گفتگو با «انتخاب»:اگر در 4 سال آینده ضربه ای بخوریم، از فراکسیون امید در مجلس می خوریم / لیست امید برای مجلس عقلانی نبود و بیشتر احساساتی بود / افرادی در لیست امید حضور پیدا کردند که بیشتر دنبال منافع خود هستند / ای کاش سراغ برخی از اصولگرایان معتدل می رفتیم / اشکالی به روحانی وارد نیست. حجت الاسلام والمسلمین فاضل میبدی از عملکرد فراکسیون امید در مجلس انتقاد کرد.

 این فعال سیاسی اصلاح طلب و استاد حوزه و دانشگاه در گفتگو با «انتخاب» اظهار داشت:در مسائل سیاسی بویژه در رابطه با دولت و مجلس، برخی مسائل است که ممکن است در پشت پرده در جریان باشد و ما از آن مطلع نباشیم. البته در عالم سیاست بویژه در ایران همه چیز شفاف نیست، از همین رو فضاوت دشوار می شود.  وی با اشاره به جلسه رای اعتماد گفت: انچه دیروز اتفاق افتاد، دور از انتظار نیروهای اصلاح طلب و اعتدال بود. اقای بیطرف که اصلاح طلب است و سابقه وزارت داشته با دو سخنرانی مخالف رای نیاورد و وزیر دیگری که هزاران حرف و حدیث در مورد او وجود داشت، رای بسیار بالایی کسب کرد.

 فاضل میبدی با بیان اینکه روحانی آدم هوشمندی است و به این سادگی دست از خواسته های مردم بر نمی دارد، افزود: امیدوارم این کابینه همان رویکرد و گفتمان ایشان را دنبال کند، اما اگر خدای نکرده مسیر به گونه ای ادامه پیدا کند که آن تعداد از وزرا رویکرد دیگری را دنبال کنند، دولت ممکن است با پرسش جدی رای دهندگان مواجه شوند.  استاد حوزه و دانشگاه اضافه کرد: اگر در 4 سال اینده ضربه ای بخوریم، از مجلس میخوریم. من شخصا معتقدم لیستی که در این دوره برای مجلس ارائه کردند، لیست عقلانی نبود و بیشتر احساساتی بود.  وی خاطرنشان کرد: ما از پیروزی جریان اصلاحات در انتخابات مجلس خوشحالیم، اما متاسفانه افرادی برای حضور در لیست امید انتخاب شدند که اگر شاید سراغ برخی از اصولگرایان معتدل می رفتیم، بهتر بود. برخی از این آقایان، بیشتر از اینکه دنبال اصلاح طلبی باشند، دنبال منافع خود هستند.

 فاضل میبدی تاکید کرد: اشکالی به روحانی وارد نیست، اشکال به لیستی است که برای مجلس انتخاب کردیم و همچنین افرادی که رویشان فکر نکردیم و در لیست قرارشان دادیم.   وی اضافه کرد: اصلاح طلبی فکر و فرهنگ است، اینکه برخی افراد 4 تا شعار دهند و با افرادی دیدار کنند که اصلاح طلب نمی شوند. متاسفانه همه فعالیت و کارهای ما براساس شعار پیش می رود، نه براساس فرهنگ واقعی.

 فاضل میبدی همچنین با اشاره به ترکیب کابینه گفت: دوستان اصلاح طلب باید منتظر باشند و رویکرد کابینه را ببیند. اگر رویکرد خلاف خواسته مردم و قول ها بود، آن قوت هم باید ناقد باشند و هم فکری برای آینده خود کنند، وگرنه در 4 سال آینده با مشکل مواجه می شویم.   این فعال سیاسی اصلاح طلب اضافه کرد: مشکل مهم کابینه روحانی، یک تیم اقتصادی قوی است. بحث اقتصادی، بحثی است که مخالفان مدام مقابل دولت علم می کنند. ولی فعلا در دولت، اقتصاددان خیلی قوی نمی بینیم و بیشتر همان افراد سابق هستند.  وی تاکید کرد: این نگرانی وجود دارد که اگر مشکلات اقتصادی تا 4 سال آینده حل نشود، ضربه جدی به جریان اصلاحات و اعتدال وارد می شود. ما امیدمان این بود که یک اقتصاددان بسیار قوی در دولت حضور پیدا کند، چراکه بیکاری و کورد مردم را آزار می دهد.

صفحه4 از306
بازگشت به بالا